ТҮШТҮК КЫРГЫЗСТАНДА БИЛИМ БЕРҮҮНҮН ӨНҮГҮҮ ЖОЛУ ЖАНА ЖАЛАЛ-АБАДДАГЫ ПЕДАГОГИКАЛЫК ОКУУ ЖАЙЛАРЫНЫН ТАРЫХЫ

Кудратбек Халматов, Динара Давлатбекова
Кабыл алынган убакыт: 25.12.2025
Түзөтүлгөн: 22.04.2026
Кабыл алынган: 05.06.2026
Барактар: 16 –21
Алуу булагы: Том 4, № 2, 2026
Макаланы жүктөө
Макаланы жүктөө

Аннотация

Бул макалада Түштүк Кыргызстандагы билим берүү системасынын калыптанышы жана өнүгүү этаптары тарыхый аспектте талданат. Изилдөө IX кылымдан баштап бүгүнкү күнгө чейинки мезгилди камтыйт. Алгачкы билим берүү формалары катары диний мектептер менен медреселердин ролу каралып, алардын коомдогу орду белгиленет. XIX кылымдын экинчи жарымында орус-тузем мектептеринин ачылышы менен билим берүүдө жаңы багыт пайда болгону көрсөтүлөт. Совет мезгилинде сабатсыздыкты жоюу, мугалимдерди даярдоо жана билим берүү системасын кеңейтүү процесстери өзгөчө баса белгиленет. Макалада Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайлардын, айрыкча педагогикалык техникумдун жана мугалимдер институтунун тарыхый өнүгүүсү кеңири чагылдырылган. Ошондой эле бул окуу жайлар улуттук кадрларды даярдоодо маанилүү роль ойногону белгиленет. Эгемендүүлүк мезгилинде билим берүү тармагындагы реформалар жана жогорку окуу жайлардын ролу талданат. Изилдөөнүн жыйынтыгында Түштүк Кыргызстандагы билим берүү системасынын өнүгүүсү коомдун социалдык-экономикалык өсүшү менен тыгыз байланышта экендиги аныкталат.

Негизги сөздөр

билим берүү, Түштүк Кыргызстан, педагогикалык окуу жайлар, Жалал-Абад, тарых, медресе, орус-тузем мектептери, мугалимдерди даярдоо, агартуу, реформа

Цитаталоо

Khalmatov, К., & Davlatbekova, D. (2026). THE DEVELOPMENT OF EDUCATION IN SOUTHERN KYRGYZSTAN AND THE HISTORY OF PEDAGOGICAL SCHOOLS IN JALAL-ABAD. Global Scholars’ Space, 4(2), 16-21.

Колдонулган булактар

  1. Айтманбетов Д. Дореволюционные школы в Киргизии. – Фрунзе: Изд-во АН Кирг. ССР, 1961. – 176 б.
  2. Айтматов Т. Тандалган чыгармалар. – Бишкек: Кыргызстан, 1982. – 512 б.
  3. Айтмамбетов Д. Дореволюционные школы в Киргизии. – Фрунзе: Изд-во АН Кирг. ССР, 1961. – 128 б.
  4. Арзыгулова С. Состояние ислама в колониальном Туркестане (сер. XIX – нач. ХХ вв.) // Ош и Фергана: Археология, новое время, культурогенез, этногенез. – Вып. 4. – Бишкек: Учкун, 2000. – 132 б.
  5. Баласагын Ж. Кутадгу билиг. – Бишкек: Адабият, 1993. – 560 б.
  6. Байгазиев С. Ала-Тоодогу агартуунун кыскача тарыхынын очерктери. – Бишкек, 2005. – 24 б.
  7. Бекбоев И. Б. Кыргызстанда билим берүү тарыхы. – Бишкек: Илим, 2002. – 320 б.
  8. Бендриков К. Е. Очерки по развитию народного образования в Туркестане (1865–1924 гг.). – Москва, 1960. – 128 б.
  9. Джафарзаде А. М. Азербайджанско-киргизские педагогические связи в XIX – начале ХХ в. // Русский язык в киргизской школе. – 1970. – № 5. – 50-б.
  10. Карасаев Х. Тандалган эмгектер. – Бишкек: Кыргызстан, 1984. – 400 б.
  11. Кашгари М. Дивану лугат ат-түрк. – Бишкек: Мектеп, 1991. – 576 б.
  12. Комаров В. Т. Из истории организации народного образования в дореволюционном Узбекистане (1865–1917 гг.). – Ташкент, 1966. – 90 б.
  13. Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. Кыргызстандагы билим берүү системасынын өнүгүү тарыхы боюнча материалдар. – Бишкек, 2010. – 210 б.
  14. Кыргыз ССР тарыхы. 2-том. – Фрунзе: Кыргызстан, 1986. – 480 б.
  15. Мамытов С. А. Кыргызско-татарские литературные связи второй половины XIX – начале ХХ в. – Бишкек, 1999. – 72 б.
  16. Осмонкулов А. Кыргызстанда эл агартуу иштеринин жана эне тилин окутуунун тарыхынан. – Фрунзе, 1974. – 38 б.
  17. Рыскулова Г. У., Сатыбалдыева Г. Ш. Идеи воспитания детей в эпосе «Манас» // Вестник Жалал-Абадского государственного университета. – 2015. – № 1(30). – С. 202–207.
  18. Рыскулова Г. У., Сатыбалдыева Г. Ш. Барпы Алыкулов – народный педагог, истинный воспитатель // Вестник Жалал-Абадского государственного университета. – 2015. – № 1(30). – С. 207–212.
  19. Рыскулова Г. У., Сатыбалдыева Г. Ш. (ошол эле авторлор жогорудагы макалалар).
  20. Самарбекова А. Сабатсыздыкты жоюудагы алгачкы кадамдар // Кыргыз китепканасы. – 1996. – № 4. – 16-б.
  21. Сыдыков А. Кыргыз элинин агартуу тарыхынан. – Фрунзе: Кыргызстан, 1970. – 256 б.
  22. Токтогонов С. А. Становление и развитие социалистической культуры советского Кыргызстана (1917–1958 гг.). – Фрунзе, 1972. – 22 б.
  23. Тыныстанов К. Тандалган эмгектер. – Бишкек: Илим, 1991. – 350 б.
  24. Уметалиев Т. Чыгармалар жыйнагы. – Бишкек: Адабият, 1988. – 420 б.
  25. Шамсутдинов Р., Расулов Б. История школ и медресе Туркестана. – Андижан, 1995. – 12 б.
  26. Халматов К. Мырзакул болуш. Жалал-Абад, билимкана. 2014, 56-бб.