ПРОФЕССОР Э. Ж. СУЛАЙМАНОВДУН ИЛИМИЙ-ТЕОРИЯЛЫК МУРАСЫ: КАЛЫПТАНУУ ЭТАПТАРЫ ЖАНА ИЗИЛДӨӨ БАГЫТТАРЫ

Кудратбек Халматов, Динара Талантбек кызы
Кабыл алынган убакыт: 17.12.2025
Түзөтүлгөн: 05.06.2026
Кабыл алынган: 01.07.2026
Барактар: 110 –119
Алуу булагы: Том 4, № 2, 2026
Макаланы жүктөө
Макаланы жүктөө

Аннотация

Бул илимий макалада белгилүү этнограф-окумуштуу, тарых илимдеринин кандидаты, профессор Эртабылды Жолдошович Сулаймановдун илимий-теориялык мурасы, анын калыптануу этаптары жана изилдөө багыттары комплекстүү түрдө талданат. Профессордун илимий жолу ХХ кылымдын экинчи жарымындагы классикалык советтик этнографиялык мектептин алптарынан таалим алуу менен башталып, бүгүнкү күндө кыргыз таануу илиминин өнүгүшүнө зор салым кошуп келет. Анын илимий көз караштарынын эволюциясы М.В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин тарых факультетиндеги этнография кафедрасында жана СССР Илимдер академиясынын Н.Н. Миклухо-Маклай атындагы Этнография институтундагы аспирантуралык жылдары менен тыгыз байланыштуу. Бул мектептерде ал Ю.В. Бромлей, С.А. Токарев, С.М. Абрамзон жана Б.А. Рыбаков сыяктуу дүйнөлүк деңгээлдеги окумуштуулардын методологиясын өздөштүргөн. Макалада Э.Ж. Сулаймановдун илимий изилдөөлөрүндөгү негизги багыттар - кыргыздардын салттуу чарбачылыгы, темир иштетүү өнөрүнүн тарыхы, Түркстан элдеринин этностук-маданий карым-катнаштары жана демографиялык жараяндар кеңири чагылдырылган. Окумуштуунун талаа экспедицияларынан топтолгон материалдарды, архивдик документтерди жана археологиялык маалыматтарды айкалыштырган уникалдуу синтездик усулу анын илимий тыянактарынын тактыгын камсыз кылганы белгиленет. Өзгөчө анын кыргыздардын темир иштетүү салтындагы Түштүк Сибирь түрк элдери менен болгон этногенетикалык байланыштарды ачып көрсөткөн эмгектерине басым жасалат. Андан сырткары, профессордун «Кыргыз Совет Энциклопедиясына» кошкон салымы, терминологиялык стандарттарды иштеп чыгуудагы ролу жана Осмонаалы Сыдык уулунун кол жазмаларын которуудагы булак таануучулук ишмердүүлүгү каралат. Жыйынтыгында, 150дөн ашык илимий эмгектин автору болгон Э.Ж. Сулаймановдун мурасы кыргыз этнология илиминин теориялык жана практикалык базасын чыңдаган баалуу казына экени корутундуланат. Макала этнографтар, тарыхчылар жана жогорку окуу жайлардын окутуучулары үчүн илимий колдонмо катары кызмат кылат.

Негизги сөздөр

Э.Ж. Сулайманов, окумуштуу, илимпоз, этнография, этнограф, насаатчылык, илимий мурас, этнология, окутуучу, котормо, доцент, профессор

Цитаталоо

Khalmatov, К., & Talantbek kyzy, D. (2026). SCIENTIFIC AND THEORETICAL HERITAGE OF PROFESSOR E. J. SULAIMANOV: STAGES OF FORMATION AND RESEARCH DIRECTIONS. Global Scholars’ Space, 4(2), 110-119.

Колдонулган булактар

  1. Чоротегин, Т. К. Эртабылды агай – кыргыздын мээнеткеч этнографы [Электрондук ресурс] / Т. К. Чоротегин // Азаттык үналгысы. – 2024. – 21-окт. – Кирүү режими: https://www.azattyk.org/a/etnograf_ertabyldy_sulajmanov-75-cashta_2024_chorotegin/33167841.html (кайрылган күнү: 10.03.2026).
  2. Халматов, К. А. Профессор Э.Ж. Сулайманов жана анын жараткан эмгектери / К. А. Халматов // Вестник Жалал-Абадского государственного университета. – 2024. – No. 3-2(62). – P. 150-156. – EDN BFCSZG.
  3. Кыргызстан этнографы Сулайманов Эртабылды Жолдошевич 75 жашта// Түзүүчүлөр: В.Э.Анарбекова, Г.Т.Токтогулова, Г.Э.Чыныкеева, Г.А.Анарбоева. Жалал-Абад, 2024.-150б.
  4. Сулайманов Э.Ж. Традиции обработки металлов у киргизов АН Кирг. ССР. Ин-т истории.-Фрунзе: Илим, 1982.-102с.
  5. Алымбаев Ж.Б. Мыкты адис, чебер лектор/Акыйкат №46 (1715), 20-ноябрь, 2024-жыл.
  6. Кыргыз Совет Энцикдопедиясы. Фрунзе. Том I. 1976; Том IV. 1979; Том V. 1980; Том VI. 1980.
  7. Дуйшеев, Ж. А. Рецензия на труды профессора Э.Ж. Сулайманова / Ж. А. Дуйшеев // Вестник Жалал-Абадского государственного университета. – 2024. – № 3-1(61). – С. 61-66. – EDN NFPJWZ.