КЫРГЫЗ ТИЛИНДЕГИ ЖАНЫБАР АТАЛЫШТАРЫНА НЕГИЗДЕЛГЕН ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРДИН СЕМАНТИКАЛЫК, СТРУКТУРАЛЫК ЖАНА УЛУТТУК-МАДАНИЙ ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ

Арзыгуль Каратаева, Таңшоола Ахмедова
Кабыл алынган убакыт: 04.01.2026
Түзөтүлгөн: 05.06.2026
Кабыл алынган: 01.07.2026
Барактар: 87 –96
Алуу булагы: Том 4, № 2, 2026
Макаланы жүктөө
Макаланы жүктөө

Аннотация

Бул илимий макала кыргыз тилиндеги жаныбар аталыштары катышкан фразеологизмдердин семантикалык, структуралык жана улуттук-маданий өзгөчөлүктөрүн ар тараптуу изилдөөгө арналган. Изилдөөдө жаныбар компоненттери аркылуу калыптанган туруктуу сөз айкаштарынын маанилей моделдери, метафоралык табияты жана символдук жүктөмдөрү чечмеленет. Жаныбарлардын кыргыз маданиятындагы орду, салт-санаадагы, дүйнө таанымдагы жана элдик түшүнүктөгү мааниси фразеологизмдердин образдуулугуна кандайча таасир этери да өзүнчө талданат. Макалада бул фразеологизмдердин грамматикалык түзүлүшү, компоненттердин өз ара байланышы жана тил системасындагы функционалдык ролу да каралат. Изилдөөнүн натыйжасында жаныбар аталыштары негизинде түзүлгөн фразеологизмдер кыргыз элинин менталитетин, этностук тажрыйбасын жана улуттук дүйнө картинасын чагылдырган өзгөчө лингвомаданий материал экендиги белгиленет. Макала тил илиминде фразеология, этнолингвистика жана маданий семантика багытында жүргүзүлгөн изилдөөлөргө теориялык жана практикалык салым кошот.

Негизги сөздөр

фразеологизмдер, зоофразеологизмдер, семантикалык өзгөчөлүктөр, структуралык түзүлүш, улуттук-маданий баалуулуктар, этнолингвистика, образдуулук, улуттук менталитет, символика, тилдик дүйнө тааным

Цитаталоо

Karataeva, А., & Akhmedova, Т. (2026). SEMANTIC, STRUCTURAL AND NATIONAL-CULTURAL FEATURES OF PHRASEOLOGICAL UNITS BASED ON ANIMAL NAMES IN THE KYRGYZ LANGUAGE. Global Scholars’ Space, 4(2), 87-96.

Колдонулган булактар

  1. Абдувалиев И., Кыргыз тилинин кесиптик лексикасы. – Бишкек: Кыргызстан, 1999.
  2. Абдылдаев Э. «Кыргыз элинин оозеки чыгармачылык тарыхынын очерки» . – Фрунзе: Илим, 1973.
  3. Абдылдаев Э. Кыргыз фольклорунун тарыхынын. Фрунзе — 1983-ж. Толугураак https://bilim.akipress.org/lib/book:348/abdyldaev-e-kyrgyz-folklorunun-taryhynyn-frunze-1983g//?f=cp
  4. Абрамзон С. М.. Очерк культуры Киргизского народа. Фрунзе — 1946г. толугураак https://bilim.akipress.org/lib/book:308/s-m-abramzon-ocherk-kultury-kirgizskogo-naroda-frunze-1946g//?f=cp
  5. Бакирова Г. Фразеологизмдердин контактылуу жана дистактылуу жайгашкан компоненттеринин синтаксистик кызматы. http://www.science-journal.kg/media/Papers/ivk/2016/2/ivk-2016-N2-192-195.pdf.pdf
  6. Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. Ред.: Э.Абдулдаев, Д.Исаев. – Фрунзе: Мектеп, 1969. -775 б
  7. Кыргыз эл табышмактары, жаңылмачтары, калптары /Түз.: Ж.Мукамбаев, Ж.Таштемиров. – Фрунзе: Мектеп, 1971. – 195 б.
  8. Лазутин С.Г. Метафора в загадках //Поэтика русского фольклора. – М.: 1981. С 98-99.
  9. Осмонова Ж. Кыргыз тилинин фразеологиясы. - Каракол.: ЫМУ, 2007.
  10. Сапарбаев А. Кыргыз тилинин лексикологиясы жана фразеологиясы. Жогорку окуу жайларынын филол. фак. студенттери үчүн окуу китеби. — Б.: «Кыргызстан — Сорос» фонду, 1997.— 328 б.
  11. Эгембердиев Р. Кыргыз тилиндеги фразеологизмдер (Табияты жана семантикасы). - Бишкек.: БГУ, 2007.
  12. Юдахин К.К. Кыргызча-орусча сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1985