ХВОСТОХРАНИЛИЩЕНИН ДАМБАЛАРЫНЫН КООПСУЗДУГУН ИНСТРУМЕНТАЛДЫК МОНИТОРИНГДӨӨ

Айнура Жамангапова, Дастан Кулов
Кабыл алынган убакыт: 13.12.2025
Түзөтүлгөн: 05.06.2026
Кабыл алынган: 01.07.2026
Барактар: 148 –153
Алуу булагы: Том 4, № 2, 2026
Макаланы жүктөө
Макаланы жүктөө

Аннотация

Макалада хвостохранилищелердин дамбаларынын коопсуздугун инструменталдык мониторинг системасынын негизинде камсыз кылуу маселелери каралат. Өзгөчө көңүл гидротехникалык курулмалардын абалын көзөмөлдөө үчүн контролдук-өлчөөчү жабдууларды колдонуу менен жүргүзүлгөн натуралык байкоолорду уюштурууга бурулган. Фильтрациялык режимди көзөмөлдөө үчүн пьезометриялык жана байкоочу скважиналарды колдонуу, ошондой эле дамбалардын деформацияларын жана чөгүүлөрүн аныктоо максатында геодезиялык белгилерди пайдалануу маселелери каралат. Үзгүлтүксүз инструменталдык байкоолор курулмалардын чыңалуу-деформациялык абалындагы өзгөрүүлөрдү өз убагында аныктоого жана алардын эксплуатациялык ишенимдүүлүк деңгээлин баалоого мүмкүндүк берет. Комплекстүү мониторинг системасын киргизүү хвостохранилищелердин өндүрүштүк жана экологиялык коопсуздугун жогорулатууга, авариялык кырдаалдардын алдын алууга жана айлана-чөйрөгө болгон терс таасирин минималдаштырууга өбөлгө түзөрү белгиленет. Алынган жыйынтыктар тоо-кен өндүрүш ишканаларынын гидротехникалык курулмаларын эксплуатациялоодо жана алардын техникалык абалын көзөмөлдөөдө колдонулушу мүмкүн.

Негизги сөздөр

хвостохранилище, дамба, инструменталдык мониторинг, гидротехникалык курулмалар, пьезометриялык скважиналар, геодезиялык белгилер, коопсуздук, натуралык байкоолор

Цитаталоо

Zhamangapova, А., & Kulov, D. (2026). INSTRUMENTAL MONITORING OF TAILINGS DAM SAFETY. Global Scholars’ Space, 4(2), 148-153.

Колдонулган булактар

  1. Жамангапова А.К., Эшматов А.А. Противофильтрационные устройства в хвостохранилище. — Вестник Кыргызского национального аграрного университета им. К.И. Скрябина, 2024, № 2 (69), С. 59–64.
  2. Жамангапова А.К., Жолдошева М.Б., Абдиева А.А. Фильтрационная прочность в грунтовых плотинах. — Вестник Пространство ученых в мире, 2025, № 1, С. 20–25.
  3. Иванов И.И. Мониторинг гидротехнических сооружений. — Москва: Недра, 2018.
  4. Петров П.П., Сидоров С.С. Гидрогеологический контроль хвостохранилищ. — Санкт-Петербург: Гидрометеоиздат, 2020.
  5. ГОСТ Р 52371-2005. Гидротехнические сооружения. Контроль состояния и безопасность эксплуатации. — М.: Стандартинформ, 2005.
  6. Смирнов В.В., Лебедев А.Н. Инженерная геология и геотехника плотин и дамб. — Москва: Изд-во МГСУ, 2019.
  7. Кузнецов Е.П., Марков С.В. Методы инструментального мониторинга сооружений. — Журнал строительной инженерии, 2023, Т. 15, № 4, С. 45–55.
  8. Белов А.А., Рогова Т.В. Геодезические методы контроля деформаций гидротехнических объектов. — Геодезия и картография, 2022, № 8, С. 12–20.